Płyty ludzkiej pamięci z Brzezin

Pod płotem, na terenie przykościelnym w Brzezinach, leżą trzy kamienne płyty. Ułożenie ich wskazywałoby, że stanowią tematyczną całość. Ale tak nie jest. Natomiast łączy ich zadanie upamiętnienia życia i śmierci byłych mieszkańców Brzezin. Największa środkowa płyta to główny element dawnego pomnika ku czci poległych na frontach 1-szej wojny światowej, żołnierzy wywodzących się z Brzezin. Dwie boczne płyty upamiętniają dzieci z rodziny von Natzmer. Byli to chłopiec i dziewczynka. Chłopiec Louis v. Natzmer zmarł, nie ukończył nawet dwóch lat, 1 sierpnia 1848r. Zabrakło mu do tego wieku 25 dni. Dziewczynka Hermine v. Natzmer urodziła się w grudniu 1847r. i nie przeżyła roku, zmarła 28 sierpnia 1848r. Co mogło być przyczyną śmierci tych dzieci? Otóż wg. p. W.Palm z „Heimatgruß-Rundbrief” (Nr. 265/2004 s. 25) była to cholera, która kilkakrotnie nawiedzała Niemcy w XIX w, niestety również i w 1848r. W tym roku między wrześniem i październikiem w samym tylko Choszcznie zmarło 540 mieszkańców (Choszczno liczyło wówczas ponad 5200 mieszkańców).

Utrwalanie pamięci o poległych w działaniach wojennych, poległych pochodzących z jednej miejscowości, było w Niemczech powszechne i nie tylko dotyczyło 1-szej wojny światowej. Dlatego płyta z Brzezin nie stanowi żadnej sensacji, jest typowa. Pozostaje jednak pytanie na ile jej obecny wygląd i usytuowanie różni się od pierwotnego. Ustalenie tego kosztowało trochę trudu i wysiłku. Gdyż nie natrafiliśmy na zbliżoną fotografię pokazującą pomnik w całości. Prezentowany rysunek przedstawia odtworzony układ pomnika. Płyta kamienna, na której pod obrysem krzyża żelaznego wyryto nazwiska poległych, ustawiona była naprzeciw bocznego wejścia do kościoła. Otoczona drewnianym falistym parkanem, zwieńczona była orłem stojącym na kuli z rozpiętymi skrzydłami. Pomnik przetrwał działania wojenne, gdyż jest widoczny na zdjęciu z 1945 r. Niestety już bez orła. Kto wie, może gdzieś na którymś strychu zachował się do naszych czasów.

Napis na zachowanej płycie brzmi:
Es starben den Heldenlod fürs Vaterland im Weltdkriege 1914-1918
(Bohaterowie polegli za ojczysty kraj w wojnie światowej 1914-1918)

Kurt v. Wiefersheim 15.09.14, Wilhelm Krüger 30.03.18
Emil Herzberg 22.06.14, Otto Voge 30.05.18
Wilhelm Jordan 11.11.14 Albert Burow 09.06.18
Hermann Stabenow 12.01.15 Helmut Janke 20.09.18
Otto Luttert 16.10.15 Otto Burow 03.10.18
Ernst Freitag 01.02.18 Albert Jolitz 20.10.18
Rudolf Kühl 08.10.15 Wilhelm Paul 04.11.18
Hermann Burow 13.01.15 Martin Stucke 26.09.17
Albert Schmidt 08.04.15 Erich Ostreich 10.10.18
Fredrich Burow 22.07.15
Wielhelm Thelke 28.09.15
Otto Ganske 03.06.16
Georg Krause 29.11.16
Adolf Kramuschke 29.01.17
Hermann Hahn 19.04.17
Fritz v. Voss 16.10.17
Otto Kommesser 30.08.18

Opracowali: Andrzej Szutowicz, Marian Twardowski