Jesco von Puttkamer 2

Jasieński Rybogryf w Kosmosie

W 1962 r. inżynier Jesco von Puttkamer otrzymał propozycję od słynnego Wernhera von Brauna przyłączenia się do programu Apollo. „Przyjdź do nas, lecimy na księżyc!” ­– miał powiedzieć baron von Barun do barona von Puttkamera. Oczywiście propozycja została przyjęta. Tak oto potomek starego pomorskiego rodu, rozpoczął swoją przygodę z kosmosem, która trwała do jego śmierci 27.12.2012 r.

Pochodził ze starego pomorskiego rodu Puttkamer, którego korzenie sięgają wieków średnich. Co jest ciekawe, von Braun miał także „stary“ rodowód i może nie w takim zakresie jak Puttkamer, ale również posiadał kaszubskie korzenie. Jego babka, Eleonora Wilhelmina Jeannetta von Braun (1842-1928), mimo że urodzona na Mazurach, wywodziła się z Gostkowskich z Komaszewa.

O pochodzeniu rodu

Według legendy Puttkamerowie wywodzą się z rodziny wojewody pomorskiego Święcy. Choć dzisiaj ta legenda bywa często kwestionowana, to ślady wojewody są widoczne w imionach kolejnych pokoleń Puttkamerów, co dotyczy również współpracownika von Brauna, gdyż imię Jasco jest odpowiednikiem swojskiego Jaśka; występuje ono także wśród imion przodków, podobnie jak Swenzo, czyli Święca. Ewolucyjne przejście ze Święcy widać na przykładzie dziejów Nożyna, kiedy to w 1315 r. wieś tę otrzymał od margrabiego Waldemara rycerz Kazimierz Święca z Tuchomia. W dokumentach z 1390 r. wymienia się jako właściciela wsi Puttkamera, a w 1523 r. właścicielem jest Swentze Putkummer. Ogólnie uważa się, że Jesco von Puttkamer reprezentuje linię trzecią rodu wywodzącą się od potomków Swenco (1387–1417) z Nożyna (Groß Nossin) gałąź Wolinia (Wollin) – młodsza gałąź Nossin, odnoga (oddział) Jasień (Jassen). Według genealogów polskich „Jeśko, przodek Puttkamerów, miał urząd podkomorzego, czyli koronnego szambelana (…), stąd iego potomkowie w państwie niemieckim od urzędu nazwani Puttkamerami”. Spinem wszystkich gałęzi rodu jest herb rodziny Rybogryf* z zawołaniem Artificiosa non Durant” czyli „sztuczne nie jest trwałe”.

Przodkowie

Georg Dietrich Puttkamer (1681-1752)Georg Dietrich baron von Puttkamer (1681–1754) był drugim synem Fabiana Gottlieba Bogumiła von Puttkamer (ok. 1650 r. – zginął w pojedynku 1684 r.) z m. Wolinia k. Słupska, i Heleny Bogumiły Puttkamer z.d. von Polenz (zm. 1690 r.). Georg Dietrich von Puttkamer był dwukrotnie żonaty. Pierwszy raz z Esther Anna von Somnitz (ur. 1697 r.), po jej śmierci poślubił Annę Katarzynę Puttkamer (von Strassburg). Do służby wojskowej zaciągnął się w wieku 16 lat. Początkowo służył w Brandenburgii, potem w Danii, następnie znalazł się w służbie rosyjskiej (1702 r.). Walczył w wojnie północnej. Ostatecznie od 1706 r. aż do emerytury w 1741 r. służył w polskim wojsku koronnym. Doszedł w niej do stopnia generała porucznika. Dzięki uzyskanym w czasie służby pieniądzom rozbudował znacznie swój majątek w Wolini. Jego synem z pierwszego małżeństwa był Georg Dietrich baron (Freiherr) von Puttkamer, właściciel Wolini i Podole Wielkie (Groß-Podel): urodził się 18.06. 1733 r. w Wolini, zmarł 12.01.1795 r. w tej samej miejscowości. W dniu 04.09.1774 r. poślubił Manon Marie Gräfin von Wrchowetz-Sekerka (Wersowicz-Siekierka ?) und Sedczicz (1759 – 1832), z którą rozwiódł się 13.04.1785 r.

Esther Anna von Somnitz (1697-1760)

Esther Anna von Somnitz (1697-1760)

Nim to nastąpiło, dwa lata wcześniej urodził się im syn Georg Wilhelm Swenzo von Puttkamer (ur. 11.03.1782 w Wolini – zm. 02.09. 1849 w Słupsku), pan na Jasieniu (Jassen) i Chośnicy (niem. Chosnitz), dzisiejszy powiat Bytów. 03.08.1803 r. poślubił Johannę Charlotte von Zitzewitz  ur. 29.01.1782 w Noskowie pow. Sławno (niem. Notzkow) – zm. 28.01.1859 w Szczecinie); wśród ich kilkunastu dzieci było dwóch generałów: pierwszy to Konstantin Georg Carl baron von Puttkamer urodzony w 1807 r. w Słupsku, zm. 1899 r. w Gorlicach. Za kampanię 1864 r., w której dowodził w randze pułkownika 35 pułkiem fizylierów, otrzymał najwyższe pruskie odznaczenie bojowe Pour lé Mérite. Generałem majorem został w 1866 r.

Pradziadek

Heinrich Georg Karl von PuttkamerDrugi ich syn – gen. por. Heinrich Georg Karl baron von Puttkamer (1818–1886) urodził się w Jasieniu, karierę wojskową robił w artylerii. W 1830 r. wstąpił do Szkoły Kadetów Chełmnie, od 1933 r. naukę kontynuował w Głównym Zakładzie Kadetów w Berlinie. Od 1836 r. jako podporucznik służył w Brygadzie Artylerii Gwardii. Nie poprzestał na tym i dalej kształcił się w Szkole Artylerii i Inżynierii (1837–1838) i w Akademii Wojennej (1841–1844). W 1844 r. odbył trzymiesięczny staż w batalionie saperów. 17 maja 1845 r. ożenił się w Berlinie z Luise Charlotte Wall (ur. 1825 w Berlinie – zm.1903 r. w Kamosowie k.Białogardu), mieli dwoje dzieci, z których Heinrich Georg Ludwig baron von Puttkamer (02.02. 1846 Berlin – 25.08.1914 Berlin – Friedenau) był generałem. W tym samym roku (1845) za nieprzeciętne zasługi w Akademii otrzymał szablę honorową. Potem odbył praktykę w 2 pułku ułanów gwardii. W 1852 r. został kapitanem, a w 1856 r. osobistym adiutantem księcia pruskiego Karola. Rok później był już majorem, a w 1861r. podpułkownikiem. 19.12.1863 r. otrzymał od cesarza Austrii brylantową tabakierkę. Uczestniczył w wojnach z Danią, Saksonią, Austrią i Francją. Był m.in. dowódcą 9 Brygady Art.(1868 r.) i inspektorem artylerii (1874 r.). Nominację na generała majora otrzymał w 1869 r. Za wojnę z Francją wyróżniony został orderem Pour lé Mérite (1871). Posiadał także Krzyż Żelazny I kl. i II klasy, które otrzymał za męstwo wykazane w tej samej wojnie (1870). Był inspektorem 4 Inspektoratu Artylerii w Koblencji. W 1873 r. został generałem porucznikiem i w 1874 r. przeszedł na stanowisko inspektora 4 Inspektoratu Artylerii. Był rycerzem rzeczywistym zakonu Joanitów. Zmarł w Kamosowie k. Białogardu.

Dziadek

Heinrich Georg Ludwig baron von Puttkamer edukację wojskową zaczął w Berlinie, w 1863 r. otrzymał przydział do pułku fizylierów Gwardii w Berlinie. Odznaczył się w wojnie niemiecko-duńskiej (1864) oraz w wojnie przeciw Bawarii i Austrii (1866), za co został uhonorowany wieloma orderami. Był wówczas porucznikiem. W wojnie 1870 –1871 był adiutantem wielkiego księcia Badenii. Otrzymał wówczas Krzyż Żelazny II kl. W 1890 roku został dowódcą pułku piechoty nr 118 w Moguncji. Był członkiem zakonu Joanitów. Na początku pierwszej wojny światowej włączył się w prace Niemieckiego Czerwonego Krzyża. Po przejściu na emeryturę publikował satyry polityczne i opracowania w których przedstawiał w świetle negatywnym wojsko pruskie. Wydał książkę, w której krytycznie przeanalizował stosunki w armii pruskiej, zaproponował także rozwiązania tego stanu rzeczy Niestety książka ta wywołała sprzeciw konserwatywnych kół wojskowych i w wojsku nie wprowadzono żadnych zmian.

Reakcja jego rodziny na tę książkę i na „nieprzyzwoite” wiersze żony doprowadziła do demonstracyjnego zerwania stosunków z rodziną Puttkamerów. Zmarł na zapalanie płuc. Odznaczony był także orderem Pour lé Mérite.

Babcia

W dniu 02.08.1900 r. poślubił on 35 lat młodszą od siebie dziewiętnastolatkę, Marię Madeleine Günther. Wywodziła się z rodziny kupieckiej Karla i Emmy z.d. Siemssen. Urodziła się 4 kwietnia 1881 roku w Eydtkuhnen w Prusach Wschodnich (dziś Czernyszewskoje). Była niezwykle piękną i ekstrawagancką kobietą. Razem z mężem zamieszkali w bogatej dzielnicy Berlin – Grünewald. W 1900 r. pod pseudonimem literackim Marie Madeleine wydała tomik poezji erotycznej Auf Kypros (Na Cyprze). Część opublikowanych w nim wierszy została napisana, gdy autorka miała 15–16 lat. Książka stała się hitem i kolejne tomiki także się szybko rozchodziły. Najbardziej jej erotyczno- lirycznym pisaniem zszokowana była rodzina męża, czyli Puttkamerowie i tu w obronie żony stanął mąż – generał, dając jej wolną rękę w działalności artystycznej. Jej wyzywający styl życia wymagał pieniędzy, po śmierci męża wojażowała po całej Europie. Jej ulubionym miejscem był Paryż, gdzie zaopatrywała się w najnowsze kreacje i kapelusze, które uwielbiała i z których słynęła. Niestety, pieniądze męża topniały. Jej twórczość cieszyła się popularnością w salonach arystokracji, jednak krytycy mieli do niej mniej sympatyczne podejście. Gdy przyszedł kryzys lat 20-tych XX w., kasa rodzinna była już pusta. Pisała dalej, lecz pieniądze przeznaczała na morfinę, całkowicie się od niej uzależniając, eksperymentowała także z kokainą. Kilkakrotnie próbowała wyjść z nałogu, ale bezskutecznie. W 1942 lub 1943 roku znalazła się w szpitalu psychiatrycznym Katzenelenbogen, gdzie 27.09.1944 zmarła w niejasnych okolicznościach. Obok wspomnianego tomiku „Na Cyprze” wydanego w 1900 r. napisała także „Odrobinę miłości“ (wyd. Kontynent Verlag, Berlin – dramat w 4 aktach) i jeszcze wiele innych poczytnych książek.

Ojciec nazista

Maria Madeleine miała z mężem generałem jedno dziecko, był nim urodzony 19.03.1903 r. Jesco Günther Heinrich baron von Puttkamer. Matka nie potrafiła dla niego poświęcić zbyt dużo czasu. Widocznie nie miała chęci ani predyspozycji, by być dobrą matką, więc oddała jedynaka w 1915 r. do szkoły kadetów w Poczdamie k. Berlina. Ukończył ją w 1919 r. i mógł robić karierę w Reichswehrze, jednak zdecydował się na pracę żurnalisty. W 1929 r. i 1930 r. dwa razy wyjechał do USA. Podjął pracę redaktora w Reklam Uniwersum w Lipsku, tam też ożenił się 23.12.1932 r. z Ingeborg Schachenmeyer. Był członkiem NSDAP od 01.10.1932 r. i pracował w niepełnym wymiarze w biurze ministra Alfreda Rosenberga, gdzie pisał książki propagandowe. W dniu 22.09.1933 r. w Lipsku urodził się mu syn Jesco Hans Heinrich Max baron von Puttkamer. J.G.H.von Puttkamer znał płynnie angielski i wstąpił do jednostki wywiadu o profilu ekonomicznym. W 1941 r. wyjechał do Szanghaju, gdzie założył biuro informacyjne, które obok typowych informacji produkowało nazistowskie broszury propagandowe i ulotki. Założył tajne biuro, które funkcjonowało obok kościoła niemieckiego. W jednej z wydanych przez niego broszur uzasadniano zbrodniczość nalotów aliantów na Hamburg i Kolonię. Najprawdopodobniej uczestniczył w rozmowach niemiecko-japońskich o utworzeniu obozu-getta dla Żydów w Szanghaju. Agent żydowski Ernest Heppner nazwał go „Goebbelsem Wschodu”. W 1946 r. został schwytany przez Amerykanów wraz z innymi agentami w Japonii. Za działanie na szkodę sojuszników skazano go na 30 lat więzienia. Wypuszczony został w 1950 r., gdy rozpoczęto montowanie siatki propagandowej przeciw komunistom. Powstało Niemieckie Centrum Szanghaju.W 1958 r. Puttkamer osiadł w Kanadzie i prowadził ośrodek rybacki, często wyjeżdżał do Ameryki. Zmarł w Wancouver w 1973 r.

Jesco Hans Heinrich Max baron von Puttkamer

Planetarium Hamburg, Sonderprogramm 40 Jahre Mondlandung, Abenteuer Apollo 11W czasie wojny matka Ingeborg z.d.Schachenmeyer zabrała go z Niemiec i zamieszkali w Szwajcarii. Szkołę średnią ukończył w 1952 r. w Konstancji. Początkowo pracował, a następnie studiował inżynierię w Wyższej Szkole Technicznej (Rheinisch-Westfälischen Technischen Hochschule w skrócie RWTH) w Aachen. W tym czasie ujawnił talent pisarski i opublikował kilka swoich utworów z gatunku science fiction. Dorabiał także jako dziennikarz motoryzacyjny i fotograf w Bonn. W 1962 r. z dyplomem inżyniera przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. W 1967 r. otrzymał obywatelstwo amerykańskie. W zespole von Brauna (Huntsville Alabama) zajął się obliczaniem trajektorii lotu w realizowanym programie „Apollo, miał swój udział w projektowaniu rakiety nośnej Saturn V. Uczestniczył w tworzeniu pierwszej amerykańskiej stacji orbitalnej w ramach programu „ Skylab”, uznawany jest za jej współtwórcę. Działała w okresie od 14 maja 1973 do 11 lipca 1979 r. Był rzecznikiem połączenia wysiłków amerykańskich i radzieckich, co zaowocowało powstaniem programu „Apollo – Sojuz”, wspólnymi lotami w kosmos i pracami nad stacjami kosmicznymi. Miał także swój wkład w powstanie amerykańskiego wahadłowca (program „Space Shuttle”). Od 1974 roku stał na czele grupy zadaniowej ds. planowania strategicznego w siedzibie NASA w Waszyngtonie. Od 2007 roku pracował na wysokich stanowiskach w Biurze Operacji Kosmicznych na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS, a od 2004 roku realizując długofalowy program loty NASA na Księżyc i Marsa.

Jesco von Puttkamer 4Udzielał się także w pracy dydaktyczno-naukowej. W latach 1985–2000 wykładał na Politechnice w Aachen, której był honorowym profesorem. W 1996 r. uzyskał także doktorat honorowy z filozofii na Uniwersytecie Saarland. Wykładał nie tylko w Niemczech, ale także w USA i Rosji. Jesco von Puttkamer odziedziczył talent pisarski po swoich przodkach. Napisał kilkanaście książek o tematyce kosmicznej i SF. Jego nowela „Śpiąca Bóg” została opublikowany w antologii „Star Trek: New Voyages 2 „. Jego pamiętnik traktujący o lądowania Apollo 11 na księżycu został w 1982 r. wydany w Pekinie. Poprawioną i rozszerzoną wersję tej książki opublikowano z okazji 40. rocznicy misji Apollo 11 w lipcu 2009 roku. Zasłynął także dzięki telewizji; występował w wielu programach popularnonaukowych oraz jako komentator wydarzeń z dziedziny podboju kosmosu i techniki kosmicznej. Był doradcą kręcenia hitu filmowego „Star Trek” (1979).

Jesco von Puttkamer 3Zmarł na niewydolność serca wywołaną przez grypę. Miał żonę Urszulę. Na jego cześć nazwano odkryty między Marsem a Jowiczem asteroid -“(266725) Vonputtkamer” – okrąża on słońce w ciągu 3,5 roku.

Suplement, czyli gałąź litewska

To nie z Puttkamerów z Wierszyna, lecz z rodowej gałęzi z Wolinia wywodzi się odłam rodu, który poniekąd znalazł swoje trwałe miejsce w literaturze polskiej. Według niektórych genealogów bezpośredni przodek profesora Jesco von Puttkamera, wspomniany polski generał por. wojsk koronnych, Georg Dietrich baron von Puttkamer (1681–1754) miał brata, z którym wyruszył z rodzinnego domu po pieniądze i przygodę. Miał nim być Lorenz Friedrich Johann baron von Puttkamer. Obaj bracia ok 1701 r. odziedziczyć mieli dobra Kurlandzkie po Christopfie Heinrichu von Puttkamer. Bracia cały majątek rodzinny rozdzielili między siebie, przy czym gen. Georg Dietrich von Puttkamer przejął część wolińską, a Lorenz Friedrich von Puttkamer część kurlandzką. Jeśli weźmie się pod uwagę, że imię Lorenz pochodzi od Laurentius, a ten kojarzony w Polsce jest z Wawrzyńcem, stąd wynika, że ów Lorenz Puttkamer, to zaistniały w historii Polski XVIII w. Wawrzyniec Fryderyk Jan Puttkamer (1681– ok. 1742), stolnik inflancki. Ożenił się z Anną Liwen pułkownikówną, z którą miał syna Kazimierza, po jej śmierci ożenił się po raz drugi z kasztelanką inflancką Dorotą Szretter h. Schroetter (1685 – 1760), z którą miał trzech synów: Stanisława, Jerzego, Wawrzyńca. Kupił majątki Gajciniszki i Bolcieniki. Stąd w genealogii Puttkamerów linia litewska rodu nosi nazwę Bolcieniki. Poniekąd wieś ta na trwale przeszła do historii z powodu pewnej romantycznej miłości. Syn Wawrzyńca, Wawrzyniec Puttkamer (726– ?) był generałem – adiutantem hetmana polnego litewskiego; w 1760 roku ożenił się ze starościanką bobrujską Dorotą Cedrowską (zm. 1794 r.). Z tego związku urodził się Aleksander Puttkamer (1762 – 1831), szambelan dworu polskiego, który ożenił się z córką pułkownika wojsk litewskich Karoliną Stryjeńską (1775– 1798). Ich syn to słynny Wawrzyniec Stanisław Jan hr. Puttkamer (1794–1850), w dokumentach z 1835 roku jego pełne imię i nazwisko brzmi: Wawrzyniec Stanisław Jan hr. Puttkamer z Wersowiczów Siekierka, co do tej chwili zastanawia zwolenników tezy pochodzenia tej gałęzi Puttkamerów od Fabiana Gottlieba Bogumiła von Puttkamera z Wolini. Także zagadką jest ich herb Bradacice, a nie Rybogryf. Jedynym jak na razie sensownym wytłumaczeniem jest to, że dodatek „ z Wersowiczów Siekierka” został przyłączony do nazwiska Puttkamer w 1802 r. podczas weryfikacji szlachty polskiej w państwie rosyjskim. Odniesiono wówczas dzieje rodu do niejakiego Jeśko Wersowicza, który według legendy, swoim męstwem przyczynił się do zwycięstwa odniesionego na Psim Polu w 1109 r. przez Bolesława Krzywoustego; w legendzie herbowej podaje się, że zabił księcia czeskiego Swatopługa, za co uhonorowany został przyjęciem do stanu rycerskiego i herbem Bradacice…Weryfikacji litewskich Puttkamerów dokonał marszałek szlachty guberni mińskiej Stanisław Wańkowicz. Ogólnie herb Bradacice przedstawiany jest jako topór na czerwonym tle, jednak według jednego z klasyków heraldyki polskiej, Kaspra Niesieckiego, przedstawia on „dwie oksze na krzyż zlożone, tak że toporzyskami na dól, żeleźcem de góry stoją, obuchami do siebie obrócone, ostrze jednej na prawą stronę, drugiej na lewą skierowane. W polu czerwonem, nad helmem trzy pióra strusie”. 

Jak widać, opis Niesieckiego pasuje do wizerunku klejnotu herbu Puttkamerów i stąd można wysnuć wniosek, że to owe skrzyżowane topory (lub nieznana legenda rodzinna) spowodowały, że zaczęto identyfikować się z rodem Wersowiczów, która jakby nie było, miała tytuł hrabiowski. Taki tok rozumowania niejako potwierdza, odnosząc się do źródeł niemieckich, dr Grzegorz Brzustowicz z Choszczna – Krzęcina, który tak odniósł się do tego problemu: „ Rodzinę Wersowicz wspominają niemieccy historycy rodowi Putkamerów w XIX wieku, porównując jedynie klejnot Putkamerów z dwiema siekierami i z jedną siekierą w klejnocie herbowym rodziny „Wrschowitz” (Geschichte des Geschlechts der Herren, Freiherren und Grafem von Puttkamer, s. 33).

Rodzina Wersowicz vel Wers(z)owiec była herbu Oksza, czyli w tarczy czerwonej lub niebieskiej widniała jedna srebrna siekiera, a w klejnocie jedna siekiera lub trzy pióra strusie. Litewscy Putkamerowie spokrewnili się z tym polskim rodem zapisywanym „Graf Wrschowetz-Sekerka und Sedczicz” i powoływali się na herbowe pokrewieństwo, co było w XVII i XVIII wieku w kulturze polskiej i litewskiej szlachty bardzo częste”.

Wawrzyniec Stanisław Jana Puttkamer (1794–1850) podobnie jak jego poprzednicy był ewangelikiem reformowanym. W lutym 1821 r. ożenił się z Marianną Ewą Wereszczaka h. Kościesza (ur. 1799), czyli z uwiecznioną w literaturze polskiej przez Adama Mickiewicza słynną Marylą. Wbrew legendzie o niemal wiecznej miłości Marianny (Maryli) do Mickiewicza jej małżeństwo z Puttkamerem było nad wyraz zgodne. Natomiast konkretne rozwikłanie romansu Mickiewicza wymaga bardziej fachowej konsultacji specjalistów niż romantycznych teorii. Dość wspomnieć, że Puttkamerowi bardzo odpowiadało uwiecznianie jego żony w arcydziełach poezji naszego wieszcza. W czerwcu 1833 r. Puttkamerowie za pomoc dla emisariusza Marcelego Szymańskiego byli tymczasowo aresztowani. Wawrzyniec w okresie od 20 września 1847 r. do 15 czerwca 1849 r. był marszałkiem szlachty powiatu lidzkiego, pochowany został w kaplicy cmentarnej na zlikwidowanym w latach 60-tych XX w. cmentarzu ewangelickim w Wilnie, jego żona 29 grudnia 1863 r. spoczęła w zachowanej do dziś mogile przy katolickim kościele św. Jana Chrzciciela w Bieniakoniach. Ich córka Zofia Kalinowska (Puttkamer h. Bradacice) (1828 – 1897) była macochą św. Rafała Kalinowskiego – porucznika inżyniera saperów, wykorzystując koligacje rodowe Puttkamerów, uratowała pasierba i przyszłego świętego od wykonania zasądzonej już kary śmierci, którą zmieniono na katorgę. Natomiast syn Maryli i Wawrzyńca, Stanisław, miał syna Wawrzyńca, który umarł w 1923 r. bez potomka męskiego. Mimo że pięknie czyta się opowieści o odpoczywającej w Kołczygłowach Maryli, to niestety było to niemal niemożliwe.

Andrzej Szutowicz

*Co do Święcy, to jego herb wiąże się z awansem, najpierw na województwo gdańskie w drugiej połowie 1285 roku, a więc po zdobyciu Ziemi Sławieńskiej przez księcia Mściwoja II. Awans ten nie następował wraz ze zwolnieniem poprzedniego urzędu. Funkcję wojewody pełnił jednocześnie z urzędem kasztelana słupskiego. W tym samym czasie przejął również obowiązki wojewody tczewskiego (do 1287 roku), stając się w ten sposób najpotężniejszym możnowładcą na tym terenie. Uważa się, że przez Święcę był używany od początku XIV wieku herb z rybogryfem, a godło wykorzystywało część wyobrażenia (gryf) z herbu książąt pomorskich. Miał to być swoisty symbol ambicji Święcy, który przerodził się w herb rodowy. Opierając się na tej teorii, należałoby przyjąć, że Święca miał inny herb przed przyjęciem rybogryfa. Trudno jednak stwierdzić to definitywnie. Możnowładca żył w czasach, w których dopiero rycerstwo polskie zaczęło przyjmować herby w systemie zachodnim. Może wcześniej to były skrzyżowane siekiery, które trafiły do klejnotu. Ale i to wątpliwe, bo najstarsze rysunki herbu Puttkamerów z klejnotem znany dopiero z 2 połowy XVI wieku. Posiadanie przez Święcę wcześniejszego herbu należy poddawać w dużą wątpliwość. (Grzegorz Brzustowicz)

Herb Rodu von Puttkramer

Herb Rodu von Puttkramer

Literatura:

  • Ernst Heinrich Kneschke Neues allgemeines Deutsches adels-lexicon: im vereine mit mehreren …, Band 7 str.289 – 291
  • Herbert A. Friedman. Propaganda niemiecko – japońska Dr
  • Grzegorz Jacek Brzustowicz. Herb Święcy http://translate.google.pl/translate?hl=pl&sl=en&u=http://www.psywarrior.com/GermanJapPropConnection.html&prev=/search%3Fq%3Djesco%2Bvon%2Bputtkamer%2Bshanghai%26newwindow%3D1%26biw%3D1366%26bih%3D576
  • http://www.stammreihen.de/getperson.php?personID=I733618P&tree=tree1
  • http://www.von-puttkamer.de/index.php?option=com_content&view=article&id=85:heinrich-georg-ludwig-frhr-v-puttkamer&catid=4:persoenlichkeiten&Itemid=18
  • http://de.wikipedia.org/wiki/Georg-Dietrich_von_Puttkamer
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Maryla_Wereszczak%C3%B3wna
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Wawrzyniec_Puttkamer
  • http://www.geni.com/people/Georg-Dietrich-Frhr-von-Puttkamer/6000000019875376523
  • http://gw.geneanet.org/cvpolier?lang=en&p=wilhelmine+caroline+beate&n=von+der+marwitz”n=von+der+marwitz
  • Herbarz polski Kaspra Niesieckiego, S. J. Powiększony dodatkami z …, Tom 2 s. 265
  • http://archive.is/tpr0p#selection-249.213-249.378
  • http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=GET&db=jrdus&id=I44829
  • Marek Dzięcielski „Pomorskie sylwetki str. 15O Wyd. Adam Marszałek. Toruń 2002
  • http://www.planetarium-hamburg.de/fileadmin/bildarchiv/08_Sondervortraege/2009Quartal3/090720Vortrag_Puttkamer_Jesco_001.jpg
  • http://www.globalgameport.com/showthread.php?50913-Jesco-von-Puttkammer-ist-tot
  • http://www.fotocommunity.de/pc/pc/display/17924456
  • http://www.scilogs.de/chrono/gallery/4/nasa-orden_2004-06.jpg